Fundusz Kolejowy: Jest projekt ustawy. Kolej na równi z drogami

Pod koniec grudnia Ministerstwo Infrastruktury poinformowało, że uzgodniona została podstawowa formuła zmiany funkcjonowania Funduszu Kolejowego. Dowiedzieliśmy się wówczas, że nie będą to 2 mld zł stałych dochodów jak dotychczas, ale 10 mld zł, które trafi na modernizację polskiej kolei. Na początku stycznia ruszyła procedura zmian, a projekt trafił do wykazu legislacyjnych i programowych. Teraz poznaliśmy szczegółowe zapisy proponowanych zmian.

Nowy Fundusz Kolejowy

Na stronach KPRM możemy przeczytać, że uzasadnieniem dla zmian w Funduszu Kolejowym jest rosnąca rola kolei w gospodarce oraz jej znaczenie społeczne i ekologiczne. Celem reformy ma być stworzenie trwałych i przejrzystych ram finansowania kolei.

Reforma zakłada zmianę zasad funkcjonowania Funduszu poprzez wzmocnienie jego roli jako podstawowego instrumentu finansowania inwestycji infrastrukturalnych PKP PLK SA oraz zwiększenie i ustabilizowanie udziału wpływów z opłaty paliwowej kierowanych bezpośrednio do niego.

Zwiększenie finansowania mają zapewnić zmienione stawki podatku akcyzowego od paliw silnikowych i opłaty paliwowej, co spowoduje spadek wpływów z podatku akcyzowego i wzrost wpływów z opłaty paliwowej. Ponadto zostanie zmieniony podział rozdysponowania wpływów z opłaty paliwowej między Fundusz Kolejowy, Krajowy Fundusz Drogowy oraz i Fundusz Rozwoju Przewozów Autobusowych. Nowy podział ma zapewnić, że dodatkowe wpływy z opłaty zasilą Fundusz Kolejowy, a poziom wpływów do KFD i FRPA co najmniej się nie zmniejszy.

Furgalski: Historyczna zmiana

Kiedy w styczniu pisaliśmy o tym, że ruszają zmiany w Funduszu Kolejowym, Adrian Furgalski, prezes zarządu Zespołu Doradców Gospodarczych TOR i Railway Business Forum, mówił, że jest to przestawienie wajchy z budowy dróg na szybszą modernizację kolei. – To będzie historyczna i rewolucyjna zmiana stabilizująca finansowanie inwestycji kolejowych – podkreślał wówczas Furgalski.

– Wiem, że niektórzy mogli już stracić nadzieję, bo temat Funduszu to nie rozmowy od kilku miesięcy, ale od kilku lat. RBF i IGTL obiecał temat dociągnąć do pozytywnego finału i słowa dotrzymaliśmy. Razem z Maritą Szustak jak nie drzwiami to oknem wbijaliśmy do instytucji, które mogły wesprzeć nas w uzyskaniu dla branży kolejowej po prostu tego co jest jej należne i co od dawna ma rynek drogowy. Po uchwaleniu zmian, nawet tych pierwszych, bo w dalszej kolejności do FK zostaną włączone także wszystkie środki europejskie, uzyskamy stabilizację wydatków na kolejowe inwestycje w infrastrukturę. To ważne także w kontekście zapewnienia ciągłości prac z uwagi na wzmocnienie mobilności wojskowej – podkreśla Furgalski.

Zdaniem szefa RBF Fundusz Kolejowy przestanie być bidafunduszem i ubogim krewnym Krajowego Funduszu Drogowego uzyskując realne możliwości pozyskania środków z obligacji czy pożyczek BGK. – Kalendarzowo idziemy zgodnie z obietnicami złożonymi przez resort infrastruktury. Projekt konsultujemy teraz pilnie z firmami członkowskimi RBF i IGTL. Liczę, że także w Parlamencie będziemy mogli uzyskać szybko konsensus dla tych historycznych zmian – dodaje Furgalski.

Szustak: Ogromny sukces całej branży

– Projekt ustawy reformujący Fundusz Kolejowy to ogromny sukces całej branży, ale przede wszystkim Izby Gospodarczej Transportu Lądowego oraz Railway Business Forum. Mamy wreszcie zapewnione stabilne i elastyczne finansowanie i teraz przed Zamawiającym i rynkiem jest zadanie przekucia tego na sprawną i efektywną realizację inwestycji – komentuje Marita Szustak, prezeska Izby Gospodarczej Transportu Lądowego.

– Pomysł, żeby finansowanie inwestycji infrastrukturalnych na kolei oprzeć na FK być może nie jest zupełnie nowy, ale aż do powstania „naszego” projektu nikt nie pokusił się o skonkretyzowanie rozwiązania. Przekazanie do Ministerstwa Infrastruktury projektu zmian ustawowych, a potem konsekwentne działania – również kiedy szereg środowisk w branży mówił wprost, że to misja bez szans powodzenia – mające na celu doprowadzenie do sformułowania rządowego projektu są dowodem na to, że konsekwentny i merytoryczny dialog z rządem, bez względu na barwy polityczne, to właściwa postawa organizacji takich jak IGTL czy RBF. Byliśmy nie raz w MI, spotykaliśmy się z MF, a nawet z szefem KPRM, mówiliśmy o FK w Sejmie i Senacie i na niezliczonych konferencjach i kongresach – dodaje Szustak.

Przedstawicielka IGTL zwraca także uwagę na treść uzasadnienie ministerialnego projektu ustawy w porównaniu z stanowiskiem zaprezentowanym w maju zeszłego roku przez branżę. – W obu dokumentach mowa o „stabilnym i wieloletnim źródle finansowania”, „możliwości skutecznego planowania i realizacji projektów wieloletnich”, „ograniczeniu ryzyka przerw inwestycyjnych i kumulacji wydatków”, „wzmocnieniu konkurencyjności transportu kolejowego względem transportu drogowego” i „spójności z krajową i unijną polityką zrównoważonego transportu”. Mówiąc wprost, postulaty stanowiące uzasadnienie naszych zabiegów o reformę FK, zostały wprost uwzględnione w projekcie resortu – mówi szefowa IGTL.

– Podziękowania należą się ministrowi Piotrowi Malepszakowi, który był nomen omen lokomotywą tego projektu w Ministerstwie Infrastruktury i uzgodnił z ministrem Klimczkiem oraz całym kierownictwem resortu, że nadszedł wreszcie czas na przełożenie haseł i postulatów na realne i wymierne działania. Prowadził również w imieniu MI, zapewne niełatwe, rozmowy z Ministerstwem Finansów i „wywiązał” się z obietnic złożonych publicznie przed branżą – zaznacza Szustak.

Szustak zauważa także, że nie można pominąć roli ministra Andrzeja Domańskiego. – To pierwszy Minister Finansów w dwudziestoletniej historii funkcjonowania Funduszu Kolejowego, który poważnie potraktował z jednej strony apele i potrzeby branży, a z drugiej polityczne deklaracje rządu o priorytetowym traktowaniu kolei. Zamiast standardowego „nie da się” wypracowane zostało z resortem infrastruktury konkretne rozwiązanie i po przyjęciu – miejmy nadzieję szybkim i bez zbędnych, niemerytorycznych dyskusji – BGK będzie dysponował stabilnymi źródłami FK, aby móc elastycznie nim zarządzać, a PKP Polskie Linie Kolejowe S.A. będzie mogła wreszcie skoncentrować się na przygotowaniu i realizacji inwestycji, a nie na księgowości budżetowej – kończy prezeska IGTL.

Jak zmieni się akcyza i opłata paliwowa?

Teraz poznaliśmy szczegóły tych zmian. Z projektu ustawy wynika, że opłata paliwowa będzie stanowiła przychód Krajowego Funduszu Drogowego (KFD), Funduszu Kolejowego (FK) oraz Funduszu rozwoju przewozów autobusowych o charakterze użyteczności publicznej (FRPA). Środki te zostaną podzielone w następujący sposób:

50 proc. trafi do Funduszu Kolejowego,

47,75 proc. do KFD,

2,25 proc. do FRPA.

Zgodnie z założeniami zmienią się także, od stycznia 2027 r.. stawki opłaty paliwowej (wzrośnie) oraz akcyzy (zmaleje). W przypadku opłaty paliwowej zmiany te będą wyglądały następująco:

Wzrost do 418,29 zł za 1000 l benzyn silnikowych oraz wyrobów powstałych ze zmieszania tych benzyn z biokomponentam (obecna stawka na rok 2026 to 210,29 zł);

Wzrost do 718,52 zł za 1000 l olejów napędowych, wyrobów powstałych ze zmieszania tych olejów z biokomponentami oraz biokomponentów stanowiących samoistne paliwa (obecnie 452,29 zł);

Wzrost do 467,75 zł za 1000 kg gazów (obecnie 256,75 zł).

W przypadku akcyzy zmiany przedstawiają się jak poniżej:

Spadek z 1529 zł na 1321 zł za 1000 l benzyn silnikowych o kodach CN 2710 12 45 lub 2710 12 49 oraz wyrobów powstałych ze zmieszania tych benzyn z biokomponentami;

Spadek z 1160 zł na 895 zł za 1000 l olejów napędowych o kodzie CN 2710 19 43 i 2710 20 11 oraz wyrobów powstałych ze zmieszania tych olejów z biokomponentam;

Spadek z 1160 zł na 895 zł za 1000 l biokomponentów stanowiących samoistne paliwa;

Spadek z 659 zł do 448 zł za 1000 kg gazu ziemnego (mokrego) i pozostałych węglowodorów gazowych objętych pozycją CN 2711 oraz gazowych węglowodorów alifatycznych objętych pozycją CN 2901.

Branża czekała od lat

Szybkie zakończenie prac nad Funduszem Kolejowym deklarował w czasie listopadowego Kongres Kolejowego minister Klimczak. Podczas późniejszych rozmów przedstawiciele branży kolejowej, w tym firm zrzeszonych w Railway Business Forum oraz IGTL, podkreślali, że zmiany te na wiele lat uwolnią branżę od wielu zmartwień.

Na początku tego roku wielką wagę wprowadzanych zmian podkreślał także odpowiedzialny za kolej w resorcie infrastruktury Piotr Malepszak. Zwracał przy tym uwagę na znaczące zwiększenie dostępnych środków oraz to, że reforma będzie neutralna dla branży drogowej.

Zmiany w systemie finansowania kolei były jednak postulowane przez branżę już od wielu lat. W kwietniu 2023 r., jeszcze w czasie rządu Mateusza Morawieckiego, ich kulminacją było zaprezentowanie przez Railway Business Forum oraz IGTL własnego projektu ustawy. Pomysłodawcy zwracali wówczas uwagę, że proponowane rozwiązania zapewnią stabilizację finansowania inwestycji kolejowych oraz skończą problem „górek” i „dołków” inwestycyjnych między unijnymi perspektywami budżetowymi. Wówczas zmian nie udało się jednak wdrożyć.